بررسی و پایش پدیده بیابان زایی در منطقه های خشک و نیمه خشک باتوجه به افزایش روزافزون این پدیده، یکی از نگرانی های اساسی جوامع و دولت های درگیر مسئله بیابان زایی است. ازطرفی شناخت مناطق در معرض خطر پدیده بیابان زایی جهت مدیریت و کنترل این پدیده در کمترین زمان ممکن و حداقل هزینه از ضروریات است. هدف از این مطالعه، تهیه نقشه شدت بیابان زایی در دشت مراد آباد سراوان با استفاده از مدل Albedo-NDVI است. این روش بر مبنای سنجش از دور استوار است. برای تهیه دو شاخص مورد اشاره پس از تصحیحات لازم بر روی تصاویر ماهواره ای لندست 8 دو شاخص Albedo و NDVI در نرم افزار Erdas Imaging استخراج گردید. برای بررسی رابطه بین دو شاخص مورد بررسی تعداد 200 پیکسل متناظر از هر شاخص انتخاب و رگرسیون خطی بین آنها تشکیل گردید. بر اساس ضریب شیب خط حاصل از رگرسیون خطی، معادله تعیین شدت بیابان زایی بدست آمد و بر اساس ضریب شکست طبیعی جنکس نقشه شدت بیابان زایی تهیه شد. همچنین برای ارزیابی دقت مدل با مطالعات قبلی بر اساس مدل میدانی IMDPA یک ماتریس بهم ریختگی بین 100 نقطه متناظر تشکیل گردید. نتایج حاصل از رگرسیون خطی بین دو شاخص NDVI و Albedo نشان داد که این دو شاخص با یکدیگر همبستگی منفی بالایی دارند (85/0-=R ). نتایج حاصل از طبقه بندی شدت بیابان زایی بر اساس این مدل نشان داد که 35درصد منطقه در کلاس خیلی شدید و تنها 5 درصد منطقه بدون تخریب قرار دارد. همچنین مقدار مقدار دقت مدل با ضریب کاپای معادل 58/0 بدست آمد، که بیانگر دقت خوب مدل می باشد.

بیابان زایی ازجمله عواملی است که نواحی نیمه خشک را به شدت تهدید میکند. تغییرات اقلیمی و فعالیت های انسانی در سال های اخیر به شدت این پدیده را تشدید نموده است. در این تحقیق بر ارزیابی کمی بیابان زایی در محدوده دشت قزوین از تصاویر سنتینل 2 استفاده شده است. در ابتدا، شاخص های TGSI، Albedo، NDVI و MSAVI استخراج شد. سپس برای تحلیل رگرسیون خطی، ترکیب مختلفی از شاخص ها در نظر گرفته شده و رابطه همبستگی پیرسون بین شاخص های NDVI و آلبدو، MSAVI و آلبدو، TGSI و آلبدو و TGSI و MSAVI برقرار گردید. سپس با بهره گیری از روابط رگرسیونی بین NDVI-Albedo و MSAVI-Albedo شاخص درجه بیابان زایی DDI برآورد گردید. در نهایت نقشه بیابان زایی برای کل محدوده مورد مطالعه در پنج طبقه خیلی شدید، شدید، متوسط، کم و خیلی کم ترسیم شد. نتایج به دست آمده نشان داد بین آلبدو و شاخص های MSAVI و NDVI همبستگی منفی و بین این شاخص با TGSI همبستگی مثبت برقرار است. ترکیب MSAVI-Albedo بهترین ضرایب همبستگی را با مقدار 417/0-دارا بوده و کمترین همبستگی نیز به میزان 33/0 بین آبدو و TGSI برآورد گردیده است. بر اساس شاخص DDI وضعیت بیابان زایی در منطقه در محدوده هشدار دهنده بوده است. در واقع بر اساس نست آلبدو با شاخص MSAVI، 6/55 درصد از منطقه در طبقه بیابان زایی خیلی شدید قرار گرفته اند. در حالیکه تنها 9/1 درصد در محدوده بیابان زایی خیلی کم بوده است. بر اساس نسبت Albedo-NDVI 68 درصد منطقه در وضعیت بیابان زایی خیلی شدید قرار دارد. مقادیر به دست آمده برای دو مدل بسیار نزدیک به هم بوده و در تخمین مقادیر شدید و خیلی کم به تخمین های مشابهی دست یافته اند.

با توجه به اهمیت پدیده بیابان زایی و گسترش آن در سطح جهان، در پژوهش حاضر با استفاده از فناوری سنجش ازدور به ارزیابی روند تغییرات بیابان زایی استان کرمان پرداخته شد. بدین منظور ابتدا بر اساس میانگین بلندمدت NDVI ماه های مارس (اسفند-فروردین)، آوریل (فروردین-اردیبهشت)، می (اردیبهشت-خرداد) و ژوئن (خرداد-تیر) انتخاب شدند. با بهره­گیری از داده های سنجنده مودیس، تصاویر NDVI و سپیدایی در طول سال های 2022-2001 (1401-1380) تهیه و شاخص شدت بیابان زایی (DDI ) برای 22 سال محاسبه ­شد. سپس با آزمون من کندال، روند تغییرات شاخص مذکور بررسی ­شد. همچنین با استفاده از تحلیل رگرسیون خطی، شدت تغییرات بیابان زایی در قالب ماه­های زمانی مورد نظر در طول 22 سال با استفاده از شاخص DDI برآورد­ شد. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که طبقه بدون روند تغییرات در تمام ماه های مورد­بررسی بیشترین مساحت را به خود اختصاص داده­ است که برای ماه های مارس، آوریل، می و ژوئن به­ترتیب 45/82، 83/59، 96/49 و 79/51% می شود. بیشترین درصد مساحت شدت بیابان زایی ماه مارس با مقدار 93/23% به سال 2012 اختصاص داشت. همچنین بیشترین شدت بیابان زایی ماه آوریل، می و ژوئن به­ترتیب با مقدار 23/22، 14/20 و 42/22% به سال های 2012، 2001 و 2001 مربوط بود. نتایج شدت تغییرات بیابان زایی در واحد زمان نیز نشان داد که طبقه زیاد شدت تغییرات بیابان زایی در ماه مارس 81/14%، در ماه آوریل 83/17%، در ماه می 48/17% و در ماه ژوئن 75/17% مساحت استان را شامل می شود.

امروزه بافت های فرسوده شهری ناهنجاری های بسیاری را پیش روی ساکنان این بافت و حتی دیگر بخش های شهر قرار داده اند؛ از جمله مهم ترین مشکلات و ناهنجاری ها، مبحث امنیت اجتماعی حاصل از این بافت می باشد. که تبدیل به یکی از مهم ترین موضوعات پیش روی مدیریت شهری شده است. هدف اصلی این پژوهش، شناسایی و تحلیل مسائل و آسیب های اجتماعی موجود در بافت محلات فرسوده شهر دوگنبدان از منظر امنیت اجتماعی می-باشد. نوع تحقیق در پژوهش حاضر، کاربردی و توصیفی– تحلیلی است. شیوه جمع آوری اطلاعات نیز اسنادی– پیمایشی و قیاسی– استقرایی است. حجم نمونه بر اساس جدول کرجشس و مورگان 384 نفر بدست آمده است که برای اطمینان بیشتر این تعداد به 400 نفر افزایش یافت و با روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند. داده ها با بهره گیری از نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج تحقیق نشان می دهد که گویه های آسیب های امیتی در بافت فرسوده با میانگین 8. 47 بالاتر از حد متوسط قرار دارد. آزمون کای اسکوئر در سطح معنی داری 95 درصد وضعیت نامناسب آسیب های امنیتی در محلات فرسوده را تأیید می کند. همچنین تحلیل-های آماری پیرسون، آزمون تی تک نمونه ای و تحلیل رگرسیون چندمتغیره، نشان از همبستگی بین بافت فرسوده و امنیت اجتماعی، وضعیت نامناسب از بعد امنیت اجتماعی بافت فرسوده از دیدگاه شهروندان و در تحلیل چند متغیره ضریب تبیین بدست آمده برای تمامی عوامل در سطح 99/0 معنی دار بوده اند.

بیابان زایی از عوامل تخریب اکوسیستم های طبیعی در مناطق خشک جهان به شمار می آید. شناخت مناطق در معرض بیابان زایی، جهت مبارزه با این پدیده اهمیت فراوانی دارد. سنجش از دور، ابزاری مهم در ارزیابی و پایش تخریب سرزمین و بیابان­زایی است. هدف پژوهش حاضر، ارزیابی شدت بیابان زایی در شهرستان بندر ماهشهر براساس شاخص های طیفی منتج از تصاویر ماهواره­ای است. ابتدا شاخص های NDVI، SAVI، RVI، TGSI و Albedo با کمک نرم افزار ENVI از تصویر OLI لندست 8 منطقه استخراج شدند. سپس، برای ارزیابی رابطه همبستگی بین شاخص های طیفی از رگرسیون خطی استفاده شد و شدت بیابان زایی در منطقه طبقه بندی گردید. نتایج نشان داد که ضریب همبستگی بین دو شاخص NDVI و Albedo برابر با 83/0-، بین دو شاخص SAVI و Albedo برابر با 78/0- و بین دو شاخص RVI و Albedo برابر با 77/0- بوده است. ضریب همبستگی بین دو شاخص TGSI و Albedo برابر 86/0 بوده است. همبستگی بیشتر بین دو شاخص TGSI و Albedo، بیانگر مناسب­تر بودن مدل Albedo-TGSI جهت ارزیابی شدت بیابان­زایی در منطقه است. نقشه بیابان زایی مدل Albedo-TGSI نشان داد که نواحی دارای شدت بیابان زایی کمتر، عمدتاً در قسمت های شمالی و شرقی و نواحی دارای شدت بیابان زایی بیشتر، عمدتاً در قسمت های جنوبی و جنوب غربی منطقه واقع شده اند.

پیشینه و هدف سطوح مختلف پوشش گیاهی آلبدوی متفاوتی دارند. از طرفی آلبدوی سطحی یکی از مهم ترین مؤلفه های تعادل تابش سطحی است که با بررسی رفتار آن می توان به شدت تخریب و بیابان زایی پی برد. پوشش گیاهی به دلیل اینکه عاملی برای پایداری سطح زمین محسوب می شود می تواند یکی از مهم ترین مؤلفه های کلیدی در مناطق خشک برای کاهش اثرات فرسایش و بیابان زایی به حساب آید. گسترش بیابان زایی و تغییر در میزان پوشش گیاهی به نوبه خود ازجمله عوامل تغییر در آلبدو به شمار می روند. هدف از این مطالعه تعیین شدت بیابان زایی بر اساس شاخص های طیفی آلبیدو (Albedo)، اندازه دانه خاک سطحی (TGSI) و شاخص نرمال شده تفاضل پوشش گیاهی (NDVI) با استفاده از فناوری سنجش ازدور می باشد. شناسایی مناطق تخریب شده در کوتاه ترین زمان و با کمترین هزینه با استفاده از تصاویر سنتینل-2 با قدرت تفکیک مکانی 10 متری از اهداف این پژوهش می باشد. در این پژوهش برای اولین بار در منطقه سیستان و بلوچستان بر اساس شاخص های طیفی با استفاده از تصاویر سنتینل-2، بهترین شاخص برای پایش شدت بیابان زایی در مناطق خشک معرفی خواهد شد. مواد و روش­,ها برای ارزیابی شدت بیابان زایی و شناخت شاخص مناسب برای تهیه نقشه شدت بیابان زایی گام های زیر انجام گرفت؛ 1) انتخاب تصاویر و انجام عملیات پیش پردازش تصاویر با استفاده از نرم افزار SNAP. 2) محاسبه شاخص های TGSI، NDVI و Albedo، 3) بررسی رابطه همبستگی بین شاخص ها با استفاده از نرم افزار SPSS®, 24، 4) تهیه نقشه شدت بیابان زایی منطقه و به دست آوردن معادله شدت بیابان زایی با استفاده از نرم افزار ArcGIS®, 10. 3. در گام اول این پژوهش داده های ماهواره Sentinel-2A مربوط به سنسور MSIL-1C 20 اوت سال 2020 انتخاب شد. تصاویر به گونه ای انتخاب گردید که فصل رویش گیاهان یک ساله و موقتی نباشد و همچنین روزی انتخاب شد که پوشش ابری وجود نداشته باشد تصاویر مورد نیاز از سایت http: //scihub. copernicus. eu/ دانلود و مورد استفاده قرار گرفت. نتایج و بحث نتایج حاصل از مدل رگرسیون خطی بین دو شاخص NDVI و Albedo نشان داد که این دو شاخص با یکدیگر دارای همبستگی منفی می باشند و به ترتیب میزان ضریب همبستگی در منطقه سوران و زابل برابر با 0. 76 و 0. 63 بود. نتایج نشان داد که با افزایش میزان شاخص NDVI از میزان شاخص آلبدو کاسته می شود. همچنین نتایج حاصل از مدل رگرسیون خطی بین دو شاخص TGSI و Albedo نشان داد که این دو شاخص با یکدیگر رابطه قوی و مثبتی داشته و به ترتیب میزان ضریب همبستگی برای منطقه سوران و زابل برابر با 0. 78 و 0. 81 بود. نتایج نشان داد که با افزایش میزان شاخص TGSI بر میزان شاخص آلبدو افزوده می شود. شدت بیابان زایی در مناطق مورد مطالعه بر اساس معادله تعیین گردید و با استفاده از روش شکست طبیعی جنکس (Natural Breaks Jenks) در نرم افزار ArcGIS شدت بیابان زایی به 5 درجه؛ مناطق بدون بیابان زایی، مناطق با شدت کم بیابان زایی، مناطق با شدت متوسط بیابان زایی، مناطق با شدت زیاد بیابان زایی، و مناطق با شدت خیلی زیاد بیابان زایی تقسیم گردید. در این پژوهش بر اساس داده های ماهواره سنتینل-2 شاخص های Albedo، NDVI و TGSI استخراج گردید. نتایج بررسی رگرسیون خطی بین دو شاخص NDVI و Albedo نشان داد که یک رابطه منفی و قوی بین این دو شاخص وجود دارد که با نتایج پژوهش های مشابه مطابقت دارد. نتایج حاصل از همبستگی بالا و منفی بر اساس این دو شاخص به این مفهوم است که هر گونه افزایش در مقدار شاخص پوشش گیاهی NDVI منجر به کاهش در میزان آلبدوی سطح خواهد شد. از طرفی مناطق با آلبدوی بالا بیانگر تخریب پوشش گیاهی و برهنه بودن خاک می باشد. در مناطقی که کلاس شدت زیاد بیابان زایی مشاهده گردید مقدار شاخص آلبدوی سطحی بالا می باشد و مقدار شاخص پوشش گیاهی کم است. طبقه بندی شدت بیابان زایی در منطقه سیستان بر اساس مدل Albedo-NDVI نشان می دهد که 27. 73 درصد منطقه در کلاس بدون شدت بیابان زایی، 18. 03 درصد در کلاس کم شدت، 32. 92 درصد از منطقه از نظر بیابان زایی در کلاس شدت متوسط بیابان زایی، 20. 3 درصد در کلاس شدید و تنها 1. 02 درصد از منطقه در کلاس خیلی شدید بیابان زایی قرار گرفته است. همچنین طبقه بندی شدت بیابان زایی در سوران بر اساس مدل Albedo-NDVI نشان می دهد که 4. 82 درصد منطقه بدون شدت بیابان زایی، 8. 44 درصد در کلاس کم، 50. 97 درصد از منطقه از نظر بیابان زایی در کلاس شدت متوسط، 34. 48 درصد در کلاس شدید و 1. 3 درصد از منطقه در کلاس خیلی شدید بیابان زایی قرار گرفته است. بیشترین درصد شدت بیابان زایی مربوط به کلاس شدت متوسط می باشد. نتایج رگرسیون خطی بین دو شاخص TGSI و Albedo نیز نشان داد که یک رابطه مثبت و قوی بین این دو شاخص وجود دارد. نتایج بیانگر این است که رابطه بین شاخص TGSI و Albedo نسبت به رابطه بین دو شاخص NDVI و Albedo قوی تر و از ضریب همبستگی بالاتری در هر دو منطقه برخوردار می باشد که از دلایل عمده ی آن می توان به پراکندگی پوشش گیاهی در مناطق خشک اشاره نمود. رابطه شاخص TGSI با Albedo خصوصیات فضایی مناطق عاری از پوشش گیاهی و همچنین مناطق با پوشش گیاهی خیلی کم را برای تعیین شدت بیابان زایی بهتر نشان می دهد. شاخص TGSI منعکس کننده اندازه ذرات درشت خاک سطحی می باشد که رابطه مثبتی با ذرات ریز محتوای ماسه خاک سطحی دارد. هر چه اندازه ذرات خاک سطحی درشت دانه تر باشد میزان بیابان زایی شدت بیشتری خواهد داشت. در مناطقی که محتوای زیاد ماسه ریز در اندازه ذرات خاک سطحی وجود داشته باشد مقادیر بالای شاخص TGSI قابل مشاهده خواهد بود. نتیجه ­, گیری در این پژوهش ما با استفاده از تکنیک سنجش از راه دور و بر اساس تصاویر چند طیفی سنتینل-2 برای اولین بار در ایران به استخراج شدت بیابان زایی در دو منطقه متفاوت از استان خشک سیستان و بلوچستان پرداختیم. بر اساس بازتاب طیفی اتفاق افتاده از سطح زمین و قدرت تفکیک مکانی 10 متری شدت بیابان زایی را در دو منطقه مورد مطالعه قرار دادیم. بر اساس نتایج این پژوهش پیشنهاد می گردد به صورت ترکیبی از دو مدل Albedo-NDVI و Albedo-TGSI برای پایش و تهیه نقشه های شدت بیابان زایی در مناطق خشک ایران استفاده گردد. نتایج این پژوهش نشان داد که مناطق بدون بیابان زایی و شدت کم بیابان زایی بر اساس مدل Albedo-TGSI به نحو مطلوب تری نشان داده می شوند.

تغییر کاربری اراضی شهرها منجر به تغییر آلبیدو و دمای سطح زمین می شود. آلبیدو سطحی نقش مهمی در بودجه انرژی سطح زمین و اقلیم ایفا می کند. این مقاله تغییرات کاربری اراضی و تأثیر آن بر آلبیدو و دمای سطح زمین را بررسی می کند. بدین منظور از 3 تصویر ماهواره ای لندست 5 و 8 برای ماه آگوست، سال های 1998،2010 و 2017 محدوده شهرهای ساری تا چالوس استفاده شد. ویژگی های حرارتی شهری با بررسی روابط بین دمای سطح زمین (LST) و شاخص تفاوت نرمال شده پوشش گیاهی (NDVI) و شاخص تفاوت نرمال شده مناطق ساخته شده (NDBI) تجزیه وتحلیل شد. ارتباط معکوس و معنادار بین دمای سطح زمین و شاخص پوشش گیاهی و ارتباط مستقیم و معنادار بین دمای سطح زمین با هر یک از متغیرهای آلبیدو (Albedo) و شاخص اراضی ساخته شده نشان داده شد. طی سال های 1978 تا 2017، اراضی انسان ساخت که سطوح نفوذناپذیر را شکل می دهند جایگزین سطوح طبیعی و نفوذپذیر شده اند به عبارت دیگر کاهش شاخص پوشش گیاهی و افزایش شاخص اراضی ساخته شده و آلبیدو در منطقه مورد مطالعه مشاهده شده است تغییرات رخ داده در پوشش سطح زمین به صورت افزایش دمای سطح زمین در شهرها نمود پیداکرده است. ارتباط بین تفاوت نرمال شده پوشش گیاهی و دمای سطح زمین نسبتاً ضعیف است، اما همبستگی مثبت و قوی بین آلبیدو، اراضی ساخته شده و دمای سطح زمین وجود دارد. افزایش اراضی ساخته شده با افزایش آلبیدو و افزایش دمای سطح زمین هم راستا بوده است. افزایش ساخت وساز در شهرها به واسطه افزایش سطوح نفوذناپذیر منجر به افزایش آلبیدو و متعاقب آن افزایش دمای سطحی شده است.

خاک به عنوان مخزنی از آب و مواد غذایی، بستر رشد گیاهان بوده و اساسا میزان حاصلخیزی خاک ها بر مبنای میزان دسترسی گیاه به آب و مواد غذایی مورد ارزیابی قرار می گیرد. رطوبت خاک یکی از مهم ترین متغیرهای محیطی در مدل های اقلیمی، اکولوژی و هیدرولوژی است. با وجود اهمیت غیر قابل انکار رطوبت خاک در مطالعات محیطی، به دلیل دشواری در اندازه گیری های پیوسته از نظر مکانی و زمانی و پرهزینه و وقت گیر بودن اندازه گیری های میدانی، از این مشخصه تاکنون به طور گسترده در مدل های اقلیمی استفاده نشده است. دید جامع و یکنواخت از نواحی مختلف زمین و تصویر برداری مکرر از مناطق وسیع و غیر قابل دسترس به همراه اطلاعات با فواصل زمانی منظم و کاهش اثر طرح ها بر محیط زیست، علاوه بر هزینه کم و سهولت تهیه داده ها از ویژگی های مهم سیستم های سنجش از دور است که جایگاه آن را در تعیین خصوصیات سطحی خاک مانند رطوبت، خاص کرده است. پوشش گیاهی مرتعی در مناطق خشک و نیمه خشک تحت تاثیر رطوبت خاک است، بنابراین به نظر می رسد بتوان از شاخص های معرف پوشش گیاهی حاصل از تصاویر ماهواره ای برای مطالعه رطوبت لایه سطحی خاک در این مناطق استفاده کرد. این تحقیق رابطه رطوبت خاک به دست آمده از اندازه گیری های میدانی و NDVI های تاخیری و همزمان حاصل از تصاویر سنجنده مودیس را در فصل رشد (فروردین- مرداد) گیاهان مرتعی استان خراسان رضوی، در سالهای آماری 2003 تا 2005 به وسیله رگرسیون خطی ساده مورد مطالعه قرار داده است. به دلیل پاسخ تاخیری گیاه به بارندگی، NDVI عکس العمل تاخیرداری نسبت به رطوبت خاک دارد. نتایج این تحقیق، همبستگی خوبی بین رطوبت لایه سطحی خاک و NDVI تاخیری 15 روزه در فصل رشد نشان داد. 

سپیدایی از فراسنجﻫﺎی کلیدی در ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت آب و ﻫﻮاﻳﻲ ﻣﻲﺑﺎﺷﺪ. بررسی آب و هواشناسی سپیدایی می تواند ابزاری برای شناخت تغییرات محیطی باشد. ﺳﻨﺠﻨﺪه مودیس سپیدایی سطح زﻣﻴﻦ را ﺑه ﻄﻮر ﻣﺴﺘﻤﺮ در ﻣﻘﻴﺎﺳﻲ ﺟﻬﺎﻧﻲ و ﺑﺎ ﻗﺪرت ﺗﻔﻜﻴﻚ ﻣﻜﺎﻧﻲ مناسب ﺗﻮﻟﻴﺪ و در دسترس پژوهشگران ﻗﺮار می دهد. در این پژوهش جهتِ واکاوی آب و هواشناسی سپیدایی ایران، نخست داده های فراورده MCD43A4 سنجنده مودیس در محدوده ایران در بازه زمانی 1/1/2001 تا 30/12/2021 با تفکیک مکانی 500 متری و تفکیک زمانی روزانه از وبگاه ناسا برداشت شد. پس از پیش پردازش های لازم، میانگین بلندمدت ماهانه، فصلی و سالانه سپیدایی ایران محاسبه شد. یافته ها در مقیاس ماهانه نشان داد که در ماه های سرد سال (Jan, Feb, Mar) که ماه های برف پوش ایران شناخته می شوند، سپیدایی ایران بیشینه شده و ماه های گذار فروکش کرده و سپس در ماه های گرم سال (June, July, Aug) به سبب خشکی زمین و افزایش دمای رویه زمین دوباره افزایش می یابد. این رفتار دو سویه در مقیاس فصلی نیز آشکار است. به طوری که سپیدایی ایران در فصول زمستان و تابستان بیشینه و در فصول بهار و پاییز (فصول گذار) کمینه می باشد. همچنین یافته ها گویای آن است که میانگین بلندمدت سپیدایی ایران حدود 5/12 درصد است. با آگاهی از محدودبودن پوشش برفی ایران، پایین بودن سپیدایی ایران طبیعی به نظر می رسد.